Lectorale rede Timon Ramaker: ‘Journalisten hebben lang geleerd dat zij objectief en neutraal moeten zijn’

Het duo-lectoraat is opgezet zodat journalistiek en communicatie elkaar kunnen versterken met betrekking tot overlappende vraagstukken. “In een complexe samenleving groeit het belang van samenwerking over grenzen van vakgebieden heen. Naast gezamenlijk onderzoek zullen beide lectoren ook onderzoek leiden dat gericht is op de specifieke vragen van het eigen vakgebied.”

Beide lectoren zullen gezamenlijk onderzoek verrichten, maar ook onderzoeken leiden die gericht zijn op hun eigen vakgebieden.

Relationeel werk in journalistiek - Lectorale rede Timon Ramaker, 29 mei 2026

Beste collega’s en vrienden van binnen en buiten de CHE, familie, geïnteresseerden,

Ede is de school van betrokken journalistiek. Al meer dan tien jaar vormt betrokken journalistiek de visie van onze opleiding journalistiek aan de CHE. Daarmee sluiten we aan bij een overtuiging die al sinds de tijd van de Evangelische School voor Journalistiek leeft: journalistiek is nooit neutraal of waardevrij. Journalisten staan ook niet buiten de samenleving, maar maken er deel van uit. Zij kijken, luisteren, onderzoeken en vertellen verhalen vanuit betrokkenheid bij mensen en de wereld.

Die betrokkenheid betekent niet dat journalistieke waarden als onafhankelijkheid, zorgvuldigheid en waarheidsvinding minder belangrijk worden. Integendeel. Maar juist betrokkenheid helpt ons om recht te doen aan feiten én aan mensen.
In 2024 presenteerden we een bundel over betrokken journalistiek. We bieden die u graag aan. Op de informatietafel kunt u uw exemplaar meenemen.

Wat behelst betrokkenheid?
Het begrip betrokken journalistiek roept ook vragen op. Waar zit die betrokkenheid precies in? Hoe voorkom je dat betrokkenheid omslaat in ‘activisme’, dat woord dat voor velen als een rode lap werkt en anderen omarmen als geuzennaam? Hoe blijf je kritisch en onafhankelijk, terwijl je tegelijkertijd verbinding zoekt met mensen, bronnen en publiek?

In mijn rede werk ik daarom betrokken journalistiek verder uit en ik doe dat vanuit het perspectief van relationeel werken. Mijn stelling is eenvoudig: goede journalistiek ontstaat in relaties. Journalistiek is niet alleen een praktijk van informatie verzamelen en publiceren, dat zeker ook, maar ook een praktijk van luisteren, afstemmen, samenwerken, vertrouwen opbouwen en verantwoordelijkheid nemen.

Die relationele dimensie van journalistiek wordt steeds belangrijker.

We leven in een tijd waarin het vertrouwen in journalistiek onder druk staat. Mensen voelen zich niet altijd gezien of vertegenwoordigd in het nieuws. Of worden er neerslachtig van en voelen zich er klein door. Sociale media en generatieve AI zorgen ook voor een enorme stroom aan manipulatie, desinformatie en wantrouwen. In zo’n context is alleen méér informatie niet genoeg. Het gaat om journalistieke waarde voor je publiek. Alle vier de TUZE-lectoraten – Tilburg, Utrecht, Zwolle en Ede - werken hieraan; wij willen het perspectief van relationeel werken toevoegen.

Relationeel werken betekent dat journalisten zich bewust zijn van de kwaliteit van hun relaties: met bronnen, collega’s, publieken, gemeenschappen, maar ook met zichzelf. Want journalistiek vraagt niet alleen technische vaardigheden, maar ook zelfreflectie, empathie, moreel oordeel en professionele verantwoordelijkheid. Relationeel werken gaat overigens niet alleen over het intermenselijke, maar ook hoe je je verhoudt tot de dingen, dat je bijvoorbeeld gevoel ontwikkelt wat AI met je doet en nadenkt over de architectuur van een redactieomgeving.

Veel journalisten doen dit al lang impliciet. Goede interviewers weten dat relatie alles is. Maar we hebben er nog te weinig taal voor en besteden er in opleidingen en redacties nog te weinig expliciet aandacht aan. Het wordt gezien als soft of - excuzez les mots - managementgelul. Terwijl de praktijk daar juist om vraagt.

Neem bijvoorbeeld de relatie met bronnen. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich na interviews soms gebruikt voelen. Zeker na ingrijpende gebeurtenissen ervaren bronnen dat journalisten hun verhaal ophalen en daarna weer verdwijnen. Dat tast vertrouwen aan.

Of neem de relatie met het publiek. Veel redacties zoeken naar nieuwe manieren om beter te luisteren naar hun gebruikers. Niet langer alleen zenden, maar werken vanuit wederkerigheid en betrokkenheid. De online redactie van EénVandaag is daar een mooi voorbeeld van.

Ook binnen redacties zelf speelt relationaliteit een belangrijke rol. Journalisten zijn traditioneel sterk gericht op inhoud, maar minder gewend om te praten over samenwerking, de kwaliteit van feedback of emotionele belasting. Terwijl juist die aspecten essentieel zijn voor gezonde redacties en duurzame journalistiek.

Vanuit het lectoraat onderzoeken we daarom hoe relationeel werken concreet vorm kan krijgen in de journalistieke praktijk.

Feedbackculturen
Een belangrijk voorbeeld is ons onderzoek naar het versterken van constructieve feedbackculturen binnen redacties. Samen met NRC en het Nederlands Dagblad onderzochten we hoe redacties kunnen werken aan een constructieve feedbackcultuur. Journalisten houden van inhoud en scherpe gesprekken, maar doen dat niet altijd handig. In het onderzoek bleek hoe lastig journalisten het soms vinden om feedback te geven op de samenwerking. We hebben het misschien niet geleerd, maar er is ook vaak onvoldoende ruimte voor. Er wordt veel gewerkt ín de organisatie, maar te weinig áán de organisatie.

Een tweede onderzoeksproject richt zich op trauma geïnformeerd en trauma sensitief werken. Denise van Laar en Martineke Poppe onderzoeken hoe journalisten op een zorgvuldige manier kunnen omgaan met mensen die ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt. Hoe interview je slachtoffers of nabestaanden zonder hen opnieuw te beschadigen? Hoe begeleid je jonge journalisten bij zware onderwerpen? En hoe ondersteun je collega’s die emotioneel belast worden door hun werk?
Daarnaast deed student-onderzoeker Renske Roodenburg onderzoek naar peersupportsystemen in de journalistiek. Collegiale steun en reflectie zijn zo belangrijk in een vak waarin journalisten voortdurend geconfronteerd worden met conflict, emotie en maatschappelijke druk.

Ook werken we samen met het Lectoraat Ontwerpen aan de Journalistiek van Fontys Hogeschool aan onderzoek naar innovatief leiderschap in redacties. Want relationeel werken vraagt ook om leiderschap dat niet alleen gericht is op productie en efficiëntie, maar op het bouwen van creatieve, veilige en lerende gemeenschappen.

Deze projecten vormen samen de eerste onderzoekslijn van de kenniskring Journalistiek: ‘De mens in de journalistiek’. In deze lijn onderzoeken we hoe relationeel werken vorm krijgt in de vele relaties waarin journalisten functioneren.
De tweede onderzoekslijn heet ‘Praktijken van betrokken journalistiek’. Daarin ontwikkelen we samen met werkveldpartners nieuwe vormen van betrokken journalistiek en proberen we plat gezegd de how to’s in beeld te krijgen.
Zo onderzoekt Koos-Jan de Jager alternatieve vormen van onderzoeksjournalistiek vanuit het idee van betrokken journalistiek. Bijvoorbeeld journalistieke vormen waarin professionals vanuit hun eigen ervaring maatschappelijke dilemma’s zichtbaar maken.

Douwe Schaaf onderzoekt de impact van artistieke journalistiek in ons onderwijsprogramma en hoe creatieve vormen van storytelling kunnen bijdragen aan diepere betrokkenheid van het publiek.

Daarnaast werken vier onderzoekers uit onze kenniskring samen aan een vooronderzoek naar journalistiek en polarisatie. Duo-lector Korien van Vuuren is daar vanuit haar expertise ook bij betrokken. De vraag daarbij is hoe redacties bewuster kunnen opereren in gepolariseerde maatschappelijke debatten. Hoe voorkom je dat journalistiek onbedoeld bijdraagt aan vijanddenken? Hoe kun je ruimte creëren voor nuance, dialoog en democratische ontmoeting? Dat vraagt relationeel werk.

Dit onderzoek is trouwens gekoppeld aan een onderwijsprogramma en hiermee een voorbeeld voor hoe we de samenwerking tussen onderzoek en onderwijs zoeken.

Polarisatie
We hopen dat dit onderzoek naar polarisatie de komende jaren uitgroeit tot een groot onderzoeksproject. Een ander groot project binnen deze onderzoekslijn wordt een lokaal community journalism-project, waarin we samen met andere CHE-lectoraten willen onderzoeken hoe journalistiek sterker verbonden, of zal ik zeggen: betrokken kan worden met lokale gemeenschappen.

In al deze projecten staat dezelfde overtuiging centraal: journalistiek is fundamenteel relationeel werk. Dat betekent niet dat journalisten hun kritische rol verliezen. Relationeel werken is geen pleidooi voor softheid of vrijblijvendheid. Goede journalistiek blijft waarheidsgericht, kritisch en onafhankelijk.

Maar relationeel werken betekent wel dat journalisten zich bewust zijn van hun positie, hun invloed en hun verantwoordelijkheid. Dat zij luisteren voordat zij oordelen. Dat zij mensen niet reduceren tot quotes of casussen. Dat zij openstaan voor complexiteit en bereid zijn zichzelf kritisch te bevragen.

Relationeel werken vraagt daarom aandacht voor de subjectiviteit van de journalist.

Journalisten hebben lang geleerd dat zij objectief en neutraal moeten zijn en dat hun eigen persoon er niet toe doet. Ik denk dat dat een misvatting is. Wie jij bent – jouw achtergrond, overtuigingen, gevoeligheden, ervaringen en intuïties – speelt altijd mee in journalistiek werk. Dat kan een valkuil zijn en vraagt bewustzijn van jouw positionaliteit. Maar die subjectiviteit biedt ook kansen, het is niet alleen een valkuil. Onderzoeksjournalistiek bijvoorbeeld begint vaak met aperte gevoelens van onrechtvaardigheid. Een goed journalistiek uitgangspunt!

De uitdaging is niet om die subjectiviteit uit te bannen, maar om er professioneel mee om te gaan: door reflectie, transparantie, verificatie en dialoog.

Maar relationeel werken gaat verder dan alleen aandacht voor de persoon van de journalist. Journalistiek werk omvat relationeel werk. Dat betekent dat de kwaliteit van relaties bepalend is voor de kwaliteit van journalistiek zelf.
Goede journalistiek ontstaat niet alleen door scherpe analyses of technische vaardigheden, maar ook door het vermogen om echt te luisteren, vertrouwen op te bouwen en aanwezig te zijn in de leefwereld van anderen. Een journalist kan een bron instrumenteel benaderen – er moet snel een quote gehaald worden – maar relationeel werken vraagt iets anders. Het vraagt dat de relatie zelf richtinggevend wordt. Dat een journalist niet alleen een verhaal komt halen, maar ook bereid is zich te laten verrassen door wat mensen werkelijk bezighoudt.

Ik heb mij hier sterk laten inspireren door de Nederlandse filosoof en presentie-denker Andries Baart die met veel scherpzinnige en fijngevoelige taal en onderscheidingen beschrijft wat er in de relatie van een professional met diens clint speelt. Hij heeft hierbij ook oog voor normativiteit en de rol die macht speelt. In de geschreven versie van deze rede kunt u daar veel over teruglezen. Een van de thema’s die hij bespreekt is dat van professionele afstand en nabijheid.

Juist daarin zit de spanning van betrokken journalistiek: nabijheid én afstand. Een journalist moet betrokken kunnen zijn zonder diens professionele rol uit het oog te verliezen. Dat vraagt voortdurend schakelen tussen empathie en kritisch denken, tussen luisteren en doorvragen, tussen nabijheid en onafhankelijkheid. Daar kunnen we meer met elkaar over sparren: in de opleiding en in redacties. Dit gesprek is nodig om werk te maken van het journalistieke ambacht. Het is echt niet alleen een CHE-sausje.

Die spanning bespreken we in journalistiek nog veel te weinig expliciet. Alsof het of-of is. Objectief of betrokken. Er worden misschien cynische grappen over dit relatiewerk gemaakt, maar ik merk in mijn werk met journalisten dat vooral jonge journalisten erom snakken. Juist in het gesprek over eigen ervaringen ontstaat professionele groei. Relationeel werken betekent niet dat je je kritische distantie verliest. Het betekent dat je leert bewust om te gaan met de invloed die jouw aanwezigheid heeft op anderen en met de invloed die anderen op jou hebben.

Individualistisch ethos
Sterke journalistiek vraagt relationeel werk. Dat geldt niet alleen in de relatie met bronnen en publiek, maar ook binnen redacties en mediaorganisaties zelf.

Journalistiek is van oudsher een vak met een sterk individualistisch ethos. Maar moderne journalistiek is steeds meer teamwerk geworden. Journalisten werken samen met data-analisten, vormgevers, programmeurs – we begonnen deze middag met het interprofessionele gesprek tussen marketing en redactie bij het Nederlands Dagblad. Dat vraagt een professionele cultuur die weet waar journalistiek om draait en vanuit dat gezamenlijke gesprek samenwerkt.

We zien in de media-industrie veel stress, hoge werkdruk en emotionele belasting. Veel journalisten worden dagelijks geconfronteerd met conflict, leed, maatschappelijke spanningen en online agressie. En in de redactie zijn er snel machtsverschillen die vaak onvoldoende erkend zijn. Er is in redacties – uitzonderingen daargelaten - helaas nog weinig ruimte om te praten over emoties, morele dilemma’s of onderlinge samenwerking.

Organisatievraagstuk
Relationeel werken is dus ook een organisatievraagstuk.

Hoe creëer je een veilige redactiecultuur? Hoe geef je leiding aan creatieve professionals? Hoe zorg je dat jonge journalisten zich kunnen ontwikkelen? Hoe bouw je aan vertrouwen binnen teams? En hoe voorkom je dat mensen afhaken of opgebrand raken? Dat zijn geen randzaken. Of management-blabla. Dat raakt de kwaliteit en toekomst van journalistiek zelf.

Relationeel werken vraagt daarom ook om leiderschap dat niet alleen processen organiseert, maar gemeenschappen bouwt. Leiderschap dat ruimte maakt voor reflectie, feedback, samenwerking en professionele ontwikkeling. Juist daarin zie ik de kracht van betrokken journalistiek.

Betrokken journalistiek erkent dat journalisten deel zijn van de samenleving. Dat zij geraakt mogen worden door onrecht, kwetsbaarheid of maatschappelijke spanningen. Maar ook dat zij een professionele verantwoordelijkheid hebben om zorgvuldig en controleerbaar te werken.

Relationeel werken helpt om die betrokkenheid concreet te maken. Het verbreedt betrokken journalistiek, omdat het zichtbaar maakt hoeveel relaties er een rol spelen in journalistiek werk: relaties met publiek, bronnen, collega’s, organisaties en gemeenschappen. Het verdiept betrokken journalistiek, omdat het laat zien dat de kwaliteit van die relaties bepalend is voor de kwaliteit van journalistiek. Het helpt om in te inzoomen op wat er in de relatie aan macht en behoeften speelt en biedt handelingsmogelijkheden aan de journalist in die relatie.

En het werkt betrokken journalistiek praktisch uit, doordat het handvatten biedt voor professioneel handelen: van betrokken interviewen tot betrokken leiderschap, van trauma sensitief werken tot constructieve feedback.
De komende jaren willen we die uitwerking verder ontwikkelen in samenwerking met redacties, onderzoekspartners waaronder de andere lectoraten en hopelijk steeds meer ook met studenten. Want uiteindelijk draait journalistiek niet alleen om informatie. Journalistiek gaat over mensen.

Over de vraag hoe we elkaar zien, horen en begrijpen.

Over de vraag hoe we in een gepolariseerde en digitale samenleving ruimte blijven maken voor waarheid, ontmoeting en democratisch samenleven.

Dat vraagt journalistiek die niet alleen informeert, maar ook relationeel aanwezig durft te zijn.

Dat is voor mij de kern van betrokken journalistiek.

Dank u wel.